Methodiek
ODRL-AP-NL
Overheid, ken en publiceer uw beleid
Het toegangsbeleid van een organisatie beschrijft wie onder welke voorwaarden bij gegevens mag. Elke organisatie moet het eigen beleid zelf kennen om toegang in te kunnen regelen, en het is daarnaast ook verplicht om anderen inzicht op dat beleid te geven.
De Wet open overheid regelt die verantwoording naar burgers, bedrijven en andere belanghebbenden toe. Daarnaast worden in vertrouwensstelsels zoals het Federatief Datastelsel soortgelijke afspraken gemaakt zodat deelnemers elkaar kunnen controleren. Alleen met inzicht in elkaars beleid kunnen ze waarborgen dat gegevens in de hele keten zorgvuldig worden behandeld.
Een duidelijk toegangsbeleid is bovendien de juridische basis voor de technische beleidsregels (‘policies’) die de toegang daadwerkelijk controleren. Door op een formele wijze toegangsbeleid vast te leggen en die aan policies te koppelen is er beide kanten op inzicht: welke wetten zijn de basis voor mijn policies, en welke policies garanderen dat mijn wetten gehandhaafd worden?
Een standaard voor toegangsbeleid
Om beleid eenduidig vast te leggen en uit te wisselen is er een standaard opgesteld gebaseerd op ODRL. ODRL maakt het mogelijk om dat toegangsbeleid, dat nu verspreid staat in losse autorisatiebesluiten, convenanten en leveringsovereenkomsten, uit te drukken in een vaste en voorspelbare structuur. Elke regel benoemt op dezelfde manier wie toegang krijgt, tot welke gegevens, onder welke voorwaarden, met welk doel en op basis van welke grondslag.
Het Nederlandse overheids applicatieprofiel op ODRL, genaamd ODRL-AP-NL, voegt daar twee dingen aan toe. Het profiel koppelt organisatorisch toegangsbeleid aan het technische toegangsbeleid dat het met AuthZEN uitvoert, en het bedt ODRL in in het Nederlandse stelsel van linked-datastandaarden.
Een sluitende verantwoordingsketen
Met ODRL-AP-NL is de verantwoordingsketen van FTV compleet. De keten begint bij de definitie van een dataset in een datacatalogus. Daaraan is het toegangsbeleid gekoppeld dat voor die dataset geldt, uitgedrukt in ODRL-AP-NL. Dat beleid verwijst naar de definitie van toegangsverzoeken volgens NLGov AuthZEN en naar het technische toegangsbeleid dat die verzoeken beoordeelt. De Authorization Decision Log legt elke beslissing uniform vast, met verwijzing naar het toegepaste beleid.
Elke schakel verwijst naar de volgende. Vanaf de beschrijving van een dataset is zo te herleiden welk beleid erop geldt, welke verzoeken daaronder vallen en welke programmacode een specifiek verzoek beoordeelt, tot in de broncode van opensourcesoftware. Omgekeerd is van een vastgelegde beslissing te herleiden op welk beleid en welke dataset ze betrekking had.
De keuze voor ODRL
ODRL (Open Digital Rights Language) is een W3C-standaard voor het uitdrukken van rechten, plichten en beleid, vanuit het juridische perspectief van wie wat mag, met welk doel en op welke grondslag. ODRL is bovendien verankerd in DCAT, de standaard voor datacatalogi. Toegangsbeleid in ODRL-AP-NL past daardoor in bestaande catalogi die DCAT-AP-NL volgen. Wie een dataset vindt, vindt ook het beleid dat erop geldt.
ODRL is machineleesbaar, maar niet zonder meer machine-uitvoerbaar. De technische uitvoering in policies staat los van ODRL. Organisaties kiezen zelf hun policy-taal, net zoals de overheid niet standaardiseert op een programmeertaal. Wie beleid en uitvoering wil koppelen, legt in het beleid vast met welk NLGov AuthZEN-informatiemodel een toegangsverzoek wordt uitgedrukt en welke technische policy dat verzoek evalueert.
Opbouw van het profiel
Het profiel herhaalt ODRL niet, maar beschrijft wat de Nederlandse overheid eraan toevoegt. Het bestaat uit twee delen:
- Het informatiemodel. Beschrijft de Nederlandse toevoegingen aan het model, zoals grondslag en versionering van beleid, identificatie van overheidsorganisaties en doelgroepen, doelbinding en de koppeling van organisatorisch aan technisch toegangsbeleid middels NLGov AuthZEN.
- De inbedding in de linked-datawereld. Van Nederlandse standaarden zoals TOOI en NL-SBB, via Europese als DPV en ELI, tot internationale als PROV en SKOS. Extra aandacht gaat naar DCAT-AP-NL, zodat beleid vindbaar is bij de datasets waarop het van toepassing is.
Toetsregels (SHACL) controleren of beleid aan het profiel voldoet.
Beleid moet ook te tonen zijn. Samen met de internationale ODRL-gemeenschap werkt FTV daarom aan een W3C-richtlijn voor de visualisatie van toegangsbeleid, opgenomen in het voorstel voor ODRL 3. Lees de ODRL Visualisation Note of bekijk het toegangsbeleid van de fictieve gemeente Vlierdam in de ODRL Visualizer.
Status
Een werkgroep van medewerkers van diverse overheidsorganisaties werkt ODRL-AP-NL uit, getoetst aan bestaand toegangsbeleid zoals het autorisatiebesluit voor de Basisregistratie Personen (BRP). Twee subwerkgroepen nemen het informatiemodel en de linked-data-inbedding voor hun rekening. Meedoen kan via de werkgroep Federatieve Toegangsverlening.