Voor de overgang naar een aardgasvrije gebouwde omgeving is inzicht in de ‘warmtevraag’ van woningen essentieel: de hoeveelheid energie (meestal nog in de vorm van aardgas) die nodig is voor warmtefuncties zoals ruimteverwarming, warm water en koken. Met de ‘Referentieverbruik-methode’ is het mogelijk om de (functionele) warmtevraag van individuele woningen te schatten op basis van het gemiddelde gemeten gasverbruik van vergelijkbare woningen, waarbij rekening gehouden wordt met klimaat- en lokale verschillen.
De Referentieverbruik methode is in 2023 door PBL, TNO en CBS ontwikkeld binnen het VIVET-programma. In 2025 is deze methode verbeterd en vereenvoudigd, zodat toekomstige berekeningen eenvoudiger en robuuster worden (aangeduid als Referentieverbruik woningen II). De methode is toepasbaar op verschillende schaalniveaus (groepen woningen, gemeente, landelijk). Het Referentieverbruik is bedoeld voor gemeenten en andere betrokkenen bij de warmtetransitie die een realistische inschatting nodig hebben van de warmtebehoefte van woningen in een gebied, gebaseerd op landelijke statistische gemiddelden, met het oog op de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Het kan bijvoorbeeld door gemeenten gebruikt worden als startpunt voorwarmteprogramma’s of een eerste verkenning van het vraaggebied voor een warmtenet.
De geschatte gemiddelde warmtevraag op basis van de Referentieverbruik-methode houdt geen rekening met de specifieke kenmerken van een woning of het gedrag van de bewoners. Daarom zijn de resultaten niet geschikt voor particuliere eigenaren of bewoners die inzicht willen krijgen in de verduurzamingsmogelijkheden van hun eigen woning. De schatting van de Referentieverbruik-methode geeft een indicatie van de warmtevraag op basis van landelijke statistische gemiddelden van het gemeten energieverbruik van vergelijkbare woningen, waarin vooral het type woning, het isolatieniveau, de oppervlakte en het bouwjaar bepalend zijn voor de hoogte van de warmtevraag.
In DEGO zijn twee kaartlagen ontwikkeld; een kaartlaag waar de gemeentebestanden gedownload kunnen worden en een kaartlaag die de functionele warmtevraag en de achterliggende variabelen in een kaart visualiseert.
De kaartlaag geeft inzicht in de geschatte functionele warmtevraag van individuele woningen, de hoeveel energie die nodig is voor verwarming van de ruimte, warm tapwater en koken. De Referentieverbruik-methode geeft ook inzicht in de metervraag, hier wordt rekening gehouden met het warmteverlies van installaties. In DEGO is alleen de functionele warmtevraag meegenomen. De metervraag is terug te vinden in de gemeentebestanden of kan zelf worden berekend, gebruikmakend van de rendementen van de warmte-installaties.
De kaartlaag geeft op pandniveau inzicht in de functionele warmtevraag, uitgedrukt in Gigajoule (GJ). 1 GJ is ongeveer gelijk aan 31,65 M³ aardgas. Wanneer op een pand wordt geklikt verschijnt er een pop-up met verdiepende data. Hier is de warmtevraag uitgesplitst naar vraag voor ruimteverwarming, koken en warm tapwater. Daarnaast wordt de warmtevraag beïnvloed door regionale verschillen in klimaat en lokale factoren. Naast de klimaatcorrecties bevat de Referentieverbruik-methode een correctiefactor voor deze lokale verschillen, die wordt aangeduid als de “lokale praktijkfactor”.
Met de gebiedsselectie tool kan je een eigen gebied selecteren. In de pop-up wordt dan automatisch de totale geschatte warmtevraag van het gekozen gebied getoond. Dit is een optelling van alle woningen (verblijfsobjecten met woonfunctie) die in het gebied voorkomen én in het PBL bestand zijn opgenomen. Je ziet in het resultaat ook om hoeveel verblijfsobjecten het gaat. Het kan zijn dat de functie van een verblijfsobject in de afgelopen jaren is veranderd. In de PBL bestanden is de functie opgenomen die het pand had in 2022. Verblijfsobjecten die onlangs zijn gewijzigd naar woningen, zullen om die reden niet voorkomen in de kaartlaag.
Tot slot geeft de pop-up van een pand ook inzicht in het bouwjaar, energielabel, eigendomscode en woningtype. De variabele energielabel geeft aan welk energielabel is gebruikt bij de berekening volgens de Referentieverbruik-methode. Dit label kan inmiddels zijn gewijzigd, omdat de peildatum van de methode wellicht niet het meest recente energielabel bevat. Indien er actueler informatie beschikbaar is kan dit worden aangepast in het achterliggende gemeentebestand.
PBL heeft voor elke gemeente een gemeentebestand ontwikkeld. Het gemeentebestand gebruikt de best beschikbare informatie en kengetallen om het warmteverbruik te schatten op basis van publiek toegankelijke gegevens. Het bestand is dynamisch zodat gebruikers de gegevens kunnen aanpassen wanneer zij over betere informatie beschikken, specifieke groepen woningen willen analyseren of de effecten van verduurzamingsmaatregelen willen verkennen. Dit kan gemeenten helpen bij de planvorming van de warmtetransitie.
Voorbeeld: Wanneer een gemeente wil onderzoeken wat het effect is van verbeterde isolatie in een bepaalde wijk, kan zij in het gemeentebestand het energielabel van die wijk aanpassen. Het gemeentebestand berekent vervolgens welk effect deze aanpassing heeft op de warmtevraag. In DEGO kan dit bestand worden gedownload als de gebruiker is ingelogd in DEGO.
Let op! PBL heeft voor de gemeentenbestanden de gemeentenindeling van 2022 gehanteerd. In DEGO gebruiken wij de 2025 indeling. Door herindelingen zijn er vanaf 2022 minder gemeenten in Nederland. We hebben de bestanden van “oude” gemeenten toegevoegd aan de nieuwe gemeenten conform de gemeentelijke herindeling.
PBL heeft bij het rekenbestand een gebruikershandleiding aangeboden. Deze gebruikershandleiding bevat onder andere informatie over de structuur van het bestand, een beschrijving van de berekeningen, afkortingen en begrippen en mogelijkheden om het bestand aan te passen. Deze gebruikershandleiding is te vinden op de website van PBL.
De getoonde gegevens bevatten kenmerken op adres- en woningniveau, zoals bouwjaar, energielabel, eigendomscode en woningtype. Hoewel deze gegevens niet rechtstreeks herleidbaar zijn tot personen, kan de context van de verwerking hier wel toe gaan leiden. Daarom is ervoor gekozen de informatie uitsluitend beschikbaar te stellen aan geautoriseerde gebruikers binnen een beveiligde omgeving. Hiermee beperken we de privacy risico’s voor burgers en dragen we bij aan een privacy bewuste overheid.
Bron: Planbureau voor de Leefomgeving (PBL)
Auteurs: Boris van Beijnum, Wessel Poorthuis, Ruud van den Wijngaart (PBL), Lydia Geijtenbeek (CBS)
Wil je meer weten over Referentieverbruik warmte methode? Het rapport, de bijsluiter en handleiding zijn te vinden op de website van PBL.